Adimen Artifiziala: pribatutasuna, datuen babesa eta diseinu etikoa

Plataforma batek bideo bat gomendatzen digun bakoitzean, aplikazio batek bere edukia pertsonalizatzen du edo adimen artifizialeko tresna batek erantzun bat sortzen du, datuak eta algoritmoak daude bigarren mailan lanean.

Baina badakigu zer gertatzen den partekatzen dugun informazioarekin? Nork erabakitzen du plataforma batek erakusten diguna? Sistema horiek prestatuta daude pertsona zaurgarrienak babesteko?

Galdera horiek dira Deustuko Unibertsitateko Zuzenbide Digitaleko Aditu programako amaierako lan onenei emandako Euskaltel Fundazioa Sarietan aitortutako lanen ardatza.

Maria Aguiriano Lopez eta Naroa Lizarraga Goikoetxearekin izan dira sarituak, eta Begoña Rodriguez Arteagak jaso du ohorezko aipamena.

Naroa Lizarragari egindako elkarrizketa argitaratu berri dugu, eta, gaur, María Aguirianoren eta Begoña Rodróguezen lanei buruz hitz egin nahi dizugu. Adimen artifizialaren garapenak dituen bi erronka nagusiak aztertzen dituzte lan horiek: datu pertsonalen babesa eta etika sistemen diseinuan.

María Aguiriano Lópezen lana Adimen Artifizialari eta datuen babesari buruz

Aplikazioak erabiltzen ditugu erosteko, lan egiteko, komunikatzeko edo gure burua entretenitzeko. Elkarreragin bakoitzarekin gure ohiturei, interesei edo portaerei buruzko informazioa sortzen egon gaitezke.

Hala ere, ez gara beti jabetzen datu horien balioaz, ezta datu horiek erabil daitezkeen moduaz ere.

«Gizartea, oro har, ez da jabetzen gure datu pertsonalak emateak duen eraginaz», ohartarazi du María Aguiriano Lópezek.

Bere lanak, Omnibus Araudi Digitalaren Proposamenak Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorraren (DBEO) sisteman datuak babestearen arloan sartutako aldaketen eragina, proposatutako aldaketek egungo datuak babesteko Europako esparruan nola eragin dezaketen aztertzen du.

Aztergaiak garrantzi berezia hartzen du adimen artifizialaren hedapenarekin. Ikasteko, patroiak identifikatzeko edo erantzunak pertsonalizatzeko, sistema askok informazio kopuru handiak prozesatzen dituzte, datu pertsonalak barne.

«Adimen artifiziala oso lotuta dago datuen babesarekin. Sistema gehienek datu pertsonalak tratatuko dituzte, eta horrek ondorio asko ditu», azaldu du Aguirianok.

AA modu arduratsuan erabiltzeak, beraz, zer informazio ematen dugun, zertarako erabil daitekeen eta zein eskubidek babesten gaituzten jakitea dakar. Aguirianok kontzientziaz eta arduraz jokatzea gomendatzen du, bai tresna horien berezko arriskuen aurrean, bai gure datuak lagatzearen aurrean.

Begoña Rodríguez Arteaga: etikak diseinutik abiatu behar du 

Adimen artifizialak ez du informazioa soilik erabiltzen. Kontsumitzen ditugun edukietan eta ingurune digitalarekin erlazionatzeko dugun moduan ere eragiten du.

Gomendio-sistemek gure pantailetan agertzen diren bideoak, argitalpenak edo produktuak aukeratzen dituzte. Eragin hori bereziki garrantzitsua da plataformak erabiltzen dituztenak haurrak eta nerabeak direnean.

Begoña Rodríguez Arteagak ohorezko aipamena jaso du bere lanagatik: Etika, adingabeek ingurune digitalean kontsumitzen dituzten adimen artifizialeko sistemen diseinuaren oinarri juridiko gisa: adingabearen interes gorenaren eta compliance by design-aren ikuspegitik egindako hurbilketa.

Bere ikerketak defendatzen du adingabeen babesak edozein sistemaren diseinuaren lehen faseetatik egon behar duela presente, eta ez arazo bati erantzuteko. «Zibersegurtasunean sistemak hasieratik seguruak izatea kontuan hartzen dugun bezala, hasieratik etikoak ere izan beharko lukete», adierazi du.

Etika diseinutik aplikatzeak teknologiaren balizko eraginak aurreikustea dakar: zer eduki gomendatuko dituen, zer jokabide susta ditzakeen, zer datu behar dituen eta erabiltzaileen ongizatean nola eragin dezakeen.

Rodríguez Arteagak gogorarazten du, gainera, algoritmoak ez direla mekanismo guztiz autonomoak. Horien atzean pertsonak eta erakundeak daude, eta horiek erabakitzen dute zein informaziorekin entrenatzen diren eta zein helburu bete behar dituzten.

«Adimen artifizialeko sistemen atzean, algoritmoak ez ezik, horiek egiten dituzten pertsonak ere badaude, eta gure segurtasuna zaindu dezaketen edo ez interes batzuk dituzte», azaldu du.

Hori dela eta, ingurune digital seguruak sortzeko erantzukizuna ezin da soilik adingabeen gain egon. Enpresa teknologikoek, erakundeek, ikastetxeek eta familiek euren babesean parte hartu behar dute.

Rodriguez Arteagaren ustez, hezkuntza eta kontzientziazioa ezinbestekoak dira. Adingabeek eta haiekin batera dauden helduek Interneten aukerak ezagutu behar dituzte, baina baita horiek erabiltzeak eragin ditzakeen arriskuak ere.

Teknologia pertsonen zerbitzura

Lan hauek esparru ezberdinak jorratzen dituzte, baina ideia bera partekatzen dute: adimen artifiziala ezin da soilik egiteko gai denagatik aztertu. Era berean, geure buruari galdetu behar diogu zer informazio erabiltzen duen, pertsonengan nola eragiten duen, nork jasan dezakeen eragina eta zer balio izan behar duten bere garapenaren gida.

Ikerketa hauek, Deustuko Unibertsitateko Zuzenbide Digitaleko Aditu tituluaren esparruan egin dira, Euskaltel Fundazioaren laguntza duen programa baten barruan.

Euskaltel Fundaziotik eraldaketa digitalaren erronkak ulertzeko beharrezkoak diren ezagutza eta talentua babesten jarraitzen dugu. Izan ere, berritzeak teknologia seguruak, arduratsuak eta pertsonen eskubideekin errespetuzkoak eraikitzea ere esan nahi du.